De mispel intrigeert!

Is dit geen prachtige foto? Een boompje dat je zomaar tegenkomt langs de Voedseldijk. Vlak bij de enorme EEF-letters staat het, alsof het daar stiekem de mascotte van de dijk wil zijn. Klein, eigenwijs, en met wortels die veel dieper in de geschiedenis reiken dan je zou denken. Zelf heb ik er in mijn leven al vijf geplant. Waarom? Misschien omdat ik altijd een zwak heb gehad voor underdogs in de fruitwereld. Appels en peren stelen de show, maar de mispel… die staat een beetje te schutteren in de coulissen.

Om wijzer te worden, pakte ik het boekje Vreemde vruchten van SLZ (Stichting Landschapsbeheer Zeeland). Een club waar ik fan van ben. Ze organiseren wandelingen, cursussen, en ze steken overal hun neus in waar het om landschap en fruit gaat. Soms lijkt het alsof ze Zeeland bezien als één grootklaslokaal met veld les. Afgelopen week was ik nog met hen op excursie naar “Lust en Last,” een boerderij in Sommelsdijk met een voedselbos van meer dan vijf hectare. Een woud van eetbaar groen, vol noten, bessen en vergeten soorten. En daar bladerde ik dus in dat boekje, terwijl ik tegelijk de foto van onze eigen mispel in mijn broekzak had. Toeval? Of is de mispel gewoon overalwaar je net niet op let?

De mispel herken je meteen. In het boekje van SLZ lezen we dat de mispel veel pikante bijnamen gekregen heeft, door de eeuwen heen. Wat te denken van “open-aars” en volgrens mij zijn de Fransen net zo erg met “Cul de chien”. Wist je overigens dat mispel takken als wichelroede gebruikt werden en ook als een wandelstok.

Kom je hem in een bos tegen, dan weet je: dit is oud bos. Het voelt bijna alsof je een verborgen tijdscapsule vindt. En dan denk ik: Wij zijn met de Voedseldijk pas net begonnen, maar de mispel staat er al alsof hij wil zeggen: rustig maar, ik ben dit allemaal al eens eerder tegengekomen.

En dan die vrucht. Iedereen kent de uitdrukking zo “rot als een mispel”. Geen marketingafdeling die dáár iets mee zou durven. Toch was de mispel ooit een echte delicatesse. Geen hapje voor de elite – die had vijgen, dadels en perziken – maar voor boeren en dorpsbewoners. Zodra de eerste vorst zijn werk deed, en de vrucht zacht en bruin werd, haalde men hem binnen. Het was een gratis toetje in tijden dat suiker nog luxe was. Een kleine traktatie die, net als stroopwafels en boerenjongens, altijd beter smaakt als je hem van je grootmoeder krijgt.

Wanneer eet je hem? Pas na die eerste nachtvorst, als hij eruitziet alsof je hem eigenlijk niet meer zou durven aanraken. Tegenwoordig kan je hem natuurlijk ook gewoon even in de vriezer gooien. Dan laten drogen op karton of stro, zodat het vruchtvlees zacht, kruidig zoet, een beetje als appelstroop wordt met een vleugje dadel. Je kunt hem lepelen, alsof je een geheim proefschrift van de natuur openvouwt. Ik wil het dit jaar toch echt een keer proberen.

En voor wie de keuken in wil, twee klassiekers:

Mispelgelei

• Verzamel zachte, beurse mispels.
• Druk ze door een zeef of pureer ze grof.
• Weeg de pulp en voeg evenveel suiker toe.
• Breng rustig aan de kook met een scheutje citroensap.
• Laat indikken tot gelei en giet heet in potten.
• Perfect op brood, maar nóg beter bij een stuk pittige kaas.

Mispelbrandewijn

• Vul een grote pot met rijpe, gehalveerde mispels.
• Voeg kaneel, kruidnagel en wat sinaasappelschil toe.
• Giet er brandewijn of jonge jenever over tot alles onderstaat.
• Sluit de pot en laat minstens zes weken trekken.
• Zeef, bottel en proost op de winter.

Dus ja, we planten ze wel. En misschien kijken we er vooralwat verbaasd naar. Maar onder dat bedenkelijke uiterlijk schuilt een vrucht die eeuwenlang mensen heeft gevoed en verwarmd.

Deze winter planten we er gewoon nóg een bij. Want ondergewaardeerde vruchten verdienen een tweede kans.

Dit verhaal verscheen eerder op Voedseldijken Noord-Beveland.